“Rembrandt en het fundamentalisme van zijn tijd” lezing met lichtbeelden
door dr. Gerda Hoekveld-Meijer
maandag 23 oktober 2006 20.00 uur in de Keizersgrachtkerk.
 

Wat vond Rembrandt van de orthodoxe dominees van zijn tijd? Dominees in Amsterdam die opriepen tot de doodstraf voor andersdenkenden en tot plundering en brandstichting van hun huizen. In Leiden moesten soldaten het stadhuis tegen de orthodox christelijke opstandelingen beschermen. Johan van Oldebarnevelt werd onthoofd op last van o.a. de Synode. Zou Rembrandt dan onbewogen door het tumult op straat, in de politiek en in de kerk zijn bijbelse voorstellingen hebben geschilderd? Dr. Hoekveld acht het niet waarschijnlijk. Wat Vondel en andere dichters in Rembrandts tijd deden met pen en inkt deed Rembrandt met kwast en verf. Hij gaf een commentaar op de eigentijdse politiek gespiegeld aan de hand van bijbelse verhalen en aan mythen. Rembrandt is een politiek geëngageerde theoloog geweest. Aan de hand van een presentatie van Rembrandts schilderijen gaat dr. Hoekveld haar gewaagde stellingen illustreren. 

Dinsdag 24 oktober volgt een rondleiding door Willemien Boot langs de tentoonstelling Rembrandt en de Bijbel – de bijbelse etsen in het Bijbels Museum, Herengracht 366/368, 1016 CH, Amsterdam. 10.30 uur. € 3 / € 2 (Studenten, Stadspas, CJP) + toegang Bijbels Museum.
Reserveren gewenst: max. 20 deelnemers.

De God van Rembrandt

Over Rembrandts visie op de godsdienst van zijn tijd schreef dr. Gerda Hoekveld het boek De God van Rembrandt (Boekencentrum 2005).

Vondel hekelde het godsbeeld van de orthodoxie. Jacob Cats schreef gedichtjes bij de plaatjes die de orthodoxe moraal populair moesten maken. In Amsterdam riepen orthodoxe predikanten vanaf hun kansels op tot doodstraf voor andersdenkenden en tot plundering en brandstichting van hun huizen. In Leiden moesten soldaten het stadhuis tegen de orthodoxe opstandelingen beschermen. Maar Leiden ging om toen Johan van Oldebarnevelt werd onthoofd op last van de Synode en de Staten Generaal onder leiding van Prins Maurits. Zou Rembrandt (1606-1669) dan onbewogen door het tumult op straaat, in de politiek en in de kerk zijn bijbelse voorstellingen hebben geschilderd en geetst? Het is niet waarschijnlijk.

In dit boek worden Rembrandts bijbelse voorstellingen dan ook niet gezien als illustraties, maar gelezen als preken waarin de schilder een ketterse uitleg koppelt aan een kritisch commentaar op de gebeurtenissen van zijn tijd. Door zijn vooropleiding was hij immers een predikant in wording. Zijn keus om de taal van het beeld te verkiezen boven die van het woord heeft er echter toe geleid dat latere generaties hem slechts kennen als de geniale kunstenaar. Men heeft echter geen oog meer voor het feit dat Rembrandt met zijn brede kennis van de bijbel ook een politiek geëngageerde theoloog is geweest.